Thông tư 46/2025/TT-BTC bỏ yêu cầu doanh nghiệp phải có văn bản chấp thuận của Bộ Tài chính khi muốn sửa hệ thống tài khoản hay biểu mẫu báo cáo tài chính. Rất nhiều doanh nghiệp nhỏ đã dùng quyền mới này ngay. Nhưng phần lớn bỏ qua nghĩa vụ đi kèm — và đó mới là chỗ tạo rủi ro khi thanh tra.
Từ tiền kiểm sang hậu kiểm
Thông tư 46/2025/TT-BTC được ban hành ngày 20/6/2025, hiệu lực từ 01/7/2025. Đây là thông tư sửa đổi, bổ sung và bãi bỏ một số điều của sáu thông tư trong lĩnh vực kế toán – kiểm toán, không riêng một văn bản nào. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, nội dung đáng chú ý nằm ở Điều 3, sửa đổi Điều 10 Thông tư 133/2016/TT-BTC. Điều 10 trước đây có tên "Đăng ký sửa đổi Chế độ kế toán" — nghĩa là muốn sửa thì phải đăng ký và chờ chấp thuận. Sau sửa đổi, cơ chế xin chấp thuận bằng văn bản của Bộ Tài chính không còn. Doanh nghiệp tự quyết định và tự chịu trách nhiệm. Về mặt quản lý, đó là chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Trách nhiệm chứng minh không mất đi, nó chỉ dời từ khâu xin phép sang khâu tự lập và lưu hồ sơ.
Hai quyền thực sự mới của doanh nghiệp nhỏ và vừa
Cần tách rõ cái gì mới và cái gì vốn đã có, vì đây là chỗ nhiều bài viết gộp chung và gây hiểu nhầm.
Quyền 1 — Sửa hệ thống tài khoản mà không cần chấp thuận
Doanh nghiệp được sửa tên, số hiệu, kết cấu và nội dung tài khoản kế toán cho phù hợp với đặc thù hoạt động, không cần văn bản chấp thuận của Bộ Tài chính. Đây là thay đổi thực chất so với trước.
Quyền 2 — Bổ sung chỉ tiêu trên báo cáo tài chính
Doanh nghiệp được bổ sung chỉ tiêu vào báo cáo tài chính, với hai điều kiện: phải thuyết minh rõ, và không làm sai lệch các chỉ tiêu đã được quy định.
Cái vốn đã có, không phải điểm mới
Quyền tự thiết kế biểu mẫu chứng từ kế toán và sổ kế toán đã có sẵn từ Thông tư 133/2016 — các biểu mẫu tại Phụ lục 3 và Phụ lục 4 vốn chỉ mang tính hướng dẫn, không bắt buộc. Thông tư 46/2025 không tạo ra quyền này. Việc gọi đó là "quyền mới" khiến doanh nghiệp hiểu sai về phạm vi thay đổi.
Nghĩa vụ đi kèm: Quy chế hạch toán kế toán
Đây là phần bị bỏ qua nhiều nhất. Khi sử dụng các quyền nêu trên, doanh nghiệp phải ban hành Quy chế hạch toán kế toán của đơn vị mình. Cần nói rõ căn cứ, vì chỗ này hay bị dẫn sai: nghĩa vụ ban hành quy chế nằm tại Điều 10 Thông tư 133/2016/TT-BTC (được sửa đổi bởi Điều 3 Thông tư 46/2025/TT-BTC), không phải tại Luật Kế toán. Luật Kế toán 2015 đóng vai trò khác: Điều 16 (nội dung chứng từ kế toán), Điều 24 (sổ kế toán) và Điều 29 (báo cáo tài chính) đặt ra yêu cầu tối thiểu mà mọi biểu mẫu doanh nghiệp tự thiết kế đều phải đáp ứng. Tự thiết kế không có nghĩa là tự do hoàn toàn.
Quy chế cần có những nội dung gì
Quy chế là tài liệu nội bộ, nhưng phải đủ để giải thích được mọi khác biệt giữa sổ sách của doanh nghiệp và chế độ kế toán chuẩn. Những phần nên có:
- Căn cứ ban hành và phạm vi áp dụng: nêu rõ doanh nghiệp đang áp dụng chế độ kế toán nào và quy chế này điều chỉnh những nội dung gì.
- Danh mục tài khoản của doanh nghiệp: liệt kê các tài khoản đã sửa tên, số hiệu, kết cấu hoặc nội dung, kèm lý do và cách hạch toán.
- Bảng đối chiếu với chế độ kế toán gốc: tài khoản tự sửa tương ứng với tài khoản nào trong chế độ chuẩn.
- Danh mục chứng từ và sổ kế toán tự thiết kế, kèm mẫu biểu, và đối chiếu với yêu cầu tối thiểu tại Điều 16 và Điều 24 Luật Kế toán 2015.
- Các chỉ tiêu bổ sung trên báo cáo tài chính: nội dung, cách xác định, và nội dung thuyết minh tương ứng.
- Người ký ban hành và ngày hiệu lực, cùng quy trình sửa đổi quy chế khi có thay đổi.
Nguyên tắc chung: ai đọc quy chế cũng phải truy ngược được từ số liệu trên sổ về chế độ kế toán gốc.
Không có quy chế thì rủi ro ở đâu
Rủi ro không nằm ở việc sửa tài khoản — việc đó là hợp pháp. Rủi ro nằm ở chỗ không chứng minh được cơ sở của việc sửa. Khi thanh tra, kiểm tra hoặc kiểm toán, câu hỏi tự nhiên là: tại sao tài khoản này khác chế độ kế toán, và doanh nghiệp căn cứ vào đâu để hạch toán như vậy? Trước đây câu trả lời là văn bản chấp thuận của Bộ Tài chính. Bây giờ cơ chế đó không còn, nên câu trả lời phải là quy chế do chính doanh nghiệp ban hành. Không có quy chế thì không có gì để trả lời, và phần giải trình chuyển thành tranh luận từng bút toán. Với doanh nghiệp đã sửa hệ thống tài khoản từ sau 01/7/2025 mà chưa có quy chế, hồ sơ hiện đang ở trạng thái này.
Ba việc cần làm ngay
- Rà lại xem doanh nghiệp đã sửa gì so với chế độ kế toán chuẩn: tài khoản, biểu mẫu chứng từ, sổ sách, chỉ tiêu báo cáo tài chính.
- Ban hành Quy chế hạch toán kế toán ghi nhận đầy đủ những khác biệt đó, kèm lý do và bảng đối chiếu.
- Đối chiếu các biểu mẫu tự thiết kế với yêu cầu tối thiểu tại Điều 16, 24 và 29 Luật Kế toán 2015 để bảo đảm không thiếu nội dung bắt buộc.
Bài này còn áp dụng cho năm 2026 không
Có. Thông tư 133/2016/TT-BTC vẫn còn hiệu lực, không bị Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế. Doanh nghiệp nhỏ và vừa được tự nguyện chọn áp dụng Thông tư 99 nếu thấy phù hợp hơn, nhưng không bắt buộc. Nghĩa là doanh nghiệp đang áp dụng Thông tư 133 vẫn chịu sự điều chỉnh của Điều 10 đã sửa đổi, và nghĩa vụ ban hành quy chế vẫn còn nguyên trong năm 2026.
Căn cứ pháp lý
- Thông tư 46/2025/TT-BTC ban hành ngày 20/6/2025, hiệu lực từ 01/7/2025 — sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ một số điều của sáu thông tư về kế toán – kiểm toán; Điều 3 sửa đổi Điều 10 Thông tư 133/2016/TT-BTC.
- Thông tư 133/2016/TT-BTC về chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa — vẫn còn hiệu lực; biểu mẫu tại Phụ lục 3 và Phụ lục 4 mang tính hướng dẫn.
- Luật Kế toán 2015 — Điều 16 (nội dung chứng từ kế toán), Điều 24 (sổ kế toán), Điều 29 (báo cáo tài chính): yêu cầu tối thiểu đối với biểu mẫu tự thiết kế.
- Thông tư 99/2025/TT-BTC — doanh nghiệp nhỏ và vừa được tự nguyện lựa chọn áp dụng.
Nội dung bài nêu bản chất thay đổi của Điều 10 Thông tư 133/2016 sau sửa đổi. Khi trích dẫn nguyên văn điều khoản trong hồ sơ nội bộ, cần đối chiếu bản gốc Thông tư 46/2025/TT-BTC.
Bỏ tiền kiểm không có nghĩa là bỏ trách nhiệm. Nó chỉ chuyển trách nhiệm chứng minh từ khâu xin phép sang khâu tự lập hồ sơ. THL Consulting — hơn 10 năm trong lĩnh vực Thuế, Kế toán, Pháp lý doanh nghiệp, đồng hành cùng hơn 500 doanh nghiệp. 📞 0961 679 986 · 📩 info@thlconsulting.vn 📍 Tầng 2, tòa nhà HHN01, số 47 đường Nguyễn Tuân, Phường Thanh Xuân, TP. Hà Nội